Μεσκλά, όπως λέμε Μπαρμπιζόν
Μια γάτα με την πλάτη λυγισμένη κινείται αργά και οι γραμμές και οι αποχρώσεις του μολυβιού γύρω της δείχνουν την ενέργεια και την αύρα του ζώου. Μια γυναίκα απολαμβάνει τη σκιά ενός δέντρου με μια άλλη γάτα στην αγκαλιά της. Ένα πορτρέτο τριών τετάρτων δείχνει έναν νεαρό άνδρα με απαλά χαρακτηριστικά προσώπου και σοβαρό βλέμμα, εντελώς απορροφημένο από κάτι που κοιτάζει επίμονα. Τέλος, ένα βουνό υψώνεται υπέροχα με έντονες χρωματικές κηλίδες.
Είτε χρησιμοποιώντας λάδι, μολύβια ή ακρυλικά, πινέλα, δάχτυλα ή χέρια, η Ελένη Μανωλαράκη είναι μια καλλιτέχνιδα που επικεντρώνεται στο άμεσο περιβάλλον της. Ζωγραφίζει ανθρώπους, ζώα και τοπία που συνθέτουν τον κόσμο της στο εργαστήριό της στο χωριό Μεσκλά Χανίων στην Κρήτη. Ενώ έχει το δικό της στυλ ζωγραφικής, δεν φαίνεται να παρακινείται από την στυλιστική έρευνα. Η Μανωλαράκη υιοθετεί μια ελεύθερη προσέγγιση στη ζωγραφική των θεμάτων που την ενδιαφέρουν, χωρίς, στην πραγματικότητα, να φροντίζει για τη στυλιστική συνέπεια ή ακεραιότητα, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στην παραστατική ζωγραφική στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Εκτός από το περιβάλλον που ζωγραφίζει, δεν διστάζει να ασχοληθεί με πιο εννοιολογικό έργο, πάνω σε αποτυπώματα χεριών, αυτά τα ίδια τα χέρια του καλλιτέχνη ή του τεχνίτη που ασχολούνται με χειρωνακτική εργασία κατά τις καθημερινές συναλλαγές στο χωριό. Τα αποτυπώματα χεριών αποτελούν μια σειρά στην οποία η καλλιτέχνιδα εισάγει συνεχώς νέα στοιχεία καθώς εξερευνά όλο και βαθύτερα αυτό το πολύ εκφραστικό μέρος του ανθρώπινου σώματος: η αφή εκτός από δημιουργική είναι και θεραπευτική και το χέρι είναι ένα από τα πιο πολύτιμα και δοξασμένα μέρη του σώματος, μαζί με το πρόσωπο. Πολύ συχνά, η Μανωλαράκη κρεμάει μια φωτογραφία δίπλα στα θέματα που ζωγραφίζει και οι φωτογραφικές της προσπάθειες καταγράφουν το ενδιαφέρον της για τα θέματά της, καθώς και για το χωριό και τα περίχωρά του. Αυτή η ανάγκη για καταγραφή αποκαλύπτει ένα εννοιολογικό ενδιαφέρον από την πλευρά της καλλιτέχνιδας να καταγράψει λεπτομερώς τον τρόπο ζωής και την τέχνη της, σαν τα δύο να ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα σε μια ζωντανή, συνεχή παράσταση.
Προφανώς, η επιστροφή της Μανωλαράκη στα Μεσκλά από την Αθήνα ήταν μια σημαντική κίνηση στη ζωή της και μια συνειδητή απόφαση να ξαναχτίσει το στούντιό της σε ένα περιβάλλον που πολλοί θεωρούν ιδιαίτερα αφιλόξενο για καλλιτέχνες που συνήθως εκτιμώνται περισσότερο στην πόλη παρά στην ύπαιθρο. Κι όμως, στην ύπαιθρο, η Μανωλαράκη ανακάλυψε αυτό που οι Γάλλοι καλλιτέχνες που μετακόμισαν στο Μπαρμπιζόν ασπάστηκαν για τις ρεαλιστικές τους φιλοδοξίες: αυθεντικότητα και οικειότητα, ειλικρίνεια και αλήθεια. Η σχολή του Μπαρμπιζόν προηγήθηκε και προετοίμασε την ιμπρεσιονιστική επανάσταση και η Μανωλαράκη ακολουθεί επίσης τις ιμπρεσιονιστικές αρχές: αποδίδει στο φως μια πρωτοκαθεδρία που ακυρώνει τη γραμμικότητα και τα περιγράμματα τόσο στα σχέδιά της όσο και στους πίνακές της. Αυτή η πρωτοκαθεδρία που αποδίδεται στο φως ταιριάζει με την ιμπρεσιονιστική αποϋλοποίηση του έργου από την καλλιτέχνιδα, σαν να ισχυρίζεται ότι το μόνο που είμαστε είναι ενέργεια που υφίσταται αλλαγές και μεταλλάξεις κάθε φορά που μετακινούμαστε από το ένα μέρος στο άλλο, αλλά ποτέ δεν χάνεται ή σπαταλιέται. Η μοντερνιστική έμφαση στην πρωτοτυπία αντικαθίσταται εδώ από την απλή χαρά της ζωγραφικής, η οποία ενσωματώνεται σε διαφορετικούς, ακόμη και αντιθετικούς, τρόπους: ιμπρεσιονιστικούς και εννοιολογικούς, αυτοβιογραφικούς και παραστατικούς, φωβιστικούς στα βουνά της και ρεαλιστικούς στην καταγραφή των ανθρώπων και των ζώων στο χωριό.
Είναι σαν η Μανωλαράκη να διακηρύσσει ότι η ζωγραφική πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή, αφήνοντας στην άκρη τις ανησυχίες της μοντερνιστικής ατζέντας και σε συνδυασμό με τις τελευταίες τάσεις στη σύγχρονη τέχνη, ιδιαίτερα στην εγκατάσταση και την performance art. Μήπως η καλλιτεχνική επιστροφή σε ό,τι είναι κοντινό και οικείο εμποτίζει την ίδια και ολόκληρη την ύπαιθρο με μια νέα ευαισθησία; Αυτό είναι επίσης ένα από τα στοιχήματα της Μανωλαράκη που παραμένει αναπάντητο, τουλάχιστον προς το παρόν.
Κωνσταντίνος Β. Πρώιμος, Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και κριτικός τέχνης